Blog

| Pauline Siebers

De keuze die de corona-crisisverhalen met zich meebrengen en jouw cruciale rol daarin

Vanaf het moment dat het coronavirus onze onverdeelde aandacht heeft gekregen, is de hoeveelheid informatie die wij met elkaar delen exponentieel toegenomen. Verhalen en metaforen zijn altijd al de media geweest waarmee we de dingen des levens verklaren, en nu, meer dan ooit, lijken ze van levensbelang.

 

“Einstein zei in dit verband dat onze realiteit niet gemaakt is van atomen, maar op een nog dieper niveau uit verhalen. Het is informatie die uiteindelijk vorm voortbrengt. Informatie betekent letterlijk ‘in formatie’, ‘in vorming’, ‘bezig vorm te worden’. Om het informatietijdperk te begrijpen, dien je te begrijpen dat informatie meer macht heeft dan atomen en legers.”
(Bommerez 2007: 21-22)

 

Als social media sjamaan begeef ik mij graag op zowel het niveau van de atomen (wat ik vertaal naar energetisch werk) als op het niveau van de social media (alwaar ik mijn technisch talent inzet). De sjamanistische werkwijze bestaat al uit veel verhalen en op dit moment staan de social media daar extra bol van. Van verhalen dan.

 

Het zet onze betekenisgeving op scherp: welk verhaal geloven we en welke overtuiging voert de boventoon? Kun jij door de bomen het bos nog zien?

 

Niet geheel toevallig komt het bovenstaande citaat uit het boek Door de bomen het bos zien van Jan Bommerez. Dat boek heb ik al tien jaar in mijn bezit en het is nog nooit zo relevant geweest.

 

In zijn boek legt Bommerez onder andere uit dat we van het informatietijdperk over zijn gegaan naar het transformatietijdperk (ook wel Ideeëntijdperk, Bewustzijnstijdperk of Innovatietijdperk genoemd). Mooie termen voor een verhaal, maar met een dikgedrukte kanttekening. Onze collectieve denkpatronen blijven namelijk nog achter op deze sprong van vooruitgang. Oorzaak: de menselijke neiging om chaos te vermijden. De heersende denkpatronen geven de voorkeur aan beperkende controle over scheppende chaos. Controle creëert voorspelbaarheid; chaos maakt ons onzeker.

 

Het verhaal van vandaag plaatst ons temidden van een crisis, de coronacrisis. Het huidige denkpatroon van het grotere collectief vraagt om méér controle.

 

Nee, het leven volgt niet het voorspelbare patroon wat wij zo graag zouden zien. Dat is nooit zo geweest, maar nu worden we er op harde wijze mee geconfronteerd. De stabiliteit en dagelijkse ‘zekerheden’ (geld, werk, gezondheid) waar wij ons aan vast klampen, blijken minder zeker te zijn dan we dachten. De troostende gedachte dat wat we vandaag hebben er morgen ook nog is, blijkt een illusie te zijn.

 

Nood breekt wetten. Overheden maken aanpassingen op grote schaal, bedrijven schalen hun productie om naar lokaal, en wij, de mensen van vlees en bloed, schalen onze online aanwezigheid op. Op deze manier hopen we de controle terug te krijgen over ons dagelijks leven en, uiteindelijk, weer terug te kunnen naar een vorm van ‘normaal’.

 

Daarbij zien we één ding over het hoofd: onze eigen bijdrage aan de natuurlijke chaos.

 

De triade van chaos, orde en chaorde

“Naarmate het communicatievermogen in de wereld stijgt (meer complexe verbindingen), neemt de factor orde af en de factor chaos toe. Informatie maakt transformatie mogelijk en betere informatieverspreiding versnelt het proces alleen maar. Het nieuwe vindt steeds sneller zijn weg en vernietigt steeds sneller de oude orde.”
(Bommerez 2007: 50-51)

 

Er doen uiteenlopende verhalen de ronde over het ontstaan van COVID-19, er zijn diverse complottheorieën in omloop en we verspreiden naar hartelust hartverscheurende video’s en foto’s van overvolle ziekenhuizen, door ziekte gevelde vluchtelingenkampen en lege lockdown steden. Dit zijn vooral verhalen waar slachtoffers in centraal staan. Daar tegenover staan uiteraard de bemoedigende verhalen van kinderen die hun ervaring verwerken middels zang en dans, studenten die boodschappen doen voor ouderen en een overvloed aan weggeef-acties. Helden staan in de schijnwerper van deze verhalen.

 

De chaos die nu zichtbaar is in onze dagelijkse werkelijkheid wordt allang al niet meer door het coronavirus alleen veroorzaakt. Onze reactie op het virus, onze betekenisgeving aan de grote hoeveelheid beschikbare informatie, creëert inmiddels minstens zoveel chaos.

 

Chaos vormt één van onze grootste angsten. Het is onvoorspelbaar, heeft een onbekende uitkomst en is daarom onmogelijk te bevatten voor de grijze massa in ons hoofd. Chaos creëert de meest geniale hersenen, maar het denkende brein houdt niet van chaos.

 

En dat terwijl chaos een standaard onderdeel van de Natuur is — net zoals wij een onderdeel van de Natuur ZIJN. Chaos is het rijk van de schepping. Het is de ‘soep’ tussen rups en vlinder. Het is de voor-vorm (nog voordat er vorm is), en vol van potentieel.

 

En nu, in onze verwoede pogingen om de chaos te beheersen, voegen we laag na laag aan in-formatie (vormen die we betekenis geven) toe. Totdat de regels, en aangenomen waarheden, zichzelf tegenspreken. Dan keert de chaos weer terug.

 

Aan de andere kant van het continuum staat orde. Orde is het rijk waar informatie regeert. Structuur heerst er over chaos, de plek waar niets aan het toeval overgelaten wordt. Orde maakt ook onderscheid mogelijk tussen het één en het ander. Het scheidt en verdeelt, waardoor classificatie en systematisering toegepast kunnen worden.

 

Er is een natuurlijke orde in de wereld, waarbij ik de nadruk leg op ‘natuurlijk’. Dat is het soort orde die aan niemand of niets wordt opgedrongen, voortkomend uit universele wetten die elk wezen — elke energievorm — gelijk behandelen. Informatie in haar meest pure vorm.

 

Tussen chaos en orde in, zo ergens in het midden, bevindt zich ‘chaorde’ (een term van Dee Hock). Chaorde staat aan de rand van chaos. Het is de creatieve zone waar oud en nieuw samenkomen voor een originele mix. Chaorde is onze natuurlijke staat van zijn, waar de wetten van het heelal in balans zijn met onze vrije wil. Het is zowel een erkenning van als een aanmoediging om onze unieke aard te tonen.

 

Dit is het gebied waar we ons reactievermogen testen tegenover de uitdagingen en zegeningen van het leven. Wij zijn de makers van ons eigen U-niversum (You-niverse), en wat we in de wereld zetten aan handelingen en gedachten, zien we terug in wat het dagelijks leven aan ons weerspiegelt.

 

Laten we mij, de social media sjamaan, als voorbeeld nemen: ik ben van mijzelf een geordend persoon. Ik beschik over een goede zelf-discipline en breng graag een vorm van regelmaat en routine aan in mijn leven. Tegelijkertijd ben ik een heel creatief persoon. Zodra de inspiratie zich aan mij opdringt, doe ik er goed aan om er een uitlaatklep voor te vinden — zoals een blog post, of de kunst en Digitale Talismans die ik tegenwoordig online maak. Inspiratie omvormen tot informatie is voor mij een proces van  totale chaos. Tijdens sessies met mijn clienten lijkt de volg-orde eerder omgekeerd: met mijn invoelend vermogen stem ik af op de aanwezige energie, en maak ik clienten bewust van wat er op verschillende niveaus bij hen speelt. De chaos die mijn clienten tot dan toe waarnamen, verandert zo in overzichtelijkheid. Dit is mijn unieke wijze van chaorde in de wereld brengen.

 

De roep om een nieuw normaal

Al voor de uitbarsting van deze crisis, leefde ik vrij geïsoleerd en met financiële uitdagingen als onderdelen van mijn sjamanistisch pad (of mijn heldenverhaal). Inmiddels zijn dit tevens kernwoorden waar een Google search de term ‘coronacrisis’ op terug geeft. Dat zet de wereld op zijn kop: is iedereen bezig met sjamaan-zijn of behoor ik opeens tot een grotere groep mensen met dezelfde kenmerken?

 

Wat is nog normaal? Charles Eisenstein biedt een intrigerend perspectief:

 

For years, normality has been stretched nearly to its breaking point, a rope pulled tighter and tighter, waiting for a nip of the black swan’s beak to snap it in two. Now that the rope has snapped, do we tie its ends back together, or shall we undo its dangling braids still further, to see what we might weave from them?

 

Eisenstein’s essay vormt een gewichtige toevoeging aan de reeds sublieme stapel verhalen. Daarbij verwijst de zwarte zwaan hierboven naar ‘De theorie van de zwarte zwaan’: de metafoor die een gebeurtenis beschrijft die als een verrassing komt, een groot effect heeft, en achteraf vaak ten onrechte als voorspelbaar wordt bestempeld. Achteraf is namelijk makkelijk praten. De metafoor van de zwarte zwaan is een goed voorbeeld van hoe onze obsessie voor het aanbrengen van orde in (ogenschijnlijke) chaos leidt tot een misleidende conclusie over de werkelijkheid.

 

In zijn verhaal brengt Eisenstein onder woorden hoe de coronacrisis ons doet twijfelen aan onze eigen, persoonlijke kracht en hoe we dientengevolge toegeven aan een inbreuk op onze privacy die we anders nooit hadden toegestaan. Ook Eisenstein belicht de altijd aanwezige spagaat tussen chaos en orde, evenals de vraagtekens die daar nu uit naar voren komen, en ook hij biedt het perspectief van een tussenvorm. Het idee van ‘chaorde’ is mijn chaordelijke toevoeging aan zijn inspirerende standpunt:

 

Another option is available now too. Instead of doubling down on control, we could finally embrace the holistic paradigms and practices that have been waiting on the margins, waiting for the center to dissolve so that, in our humbled state, we can bring them into the center and build a new system around them.”

 

In dat kader van een nieuw systeem — de veelgehoorde roep om een ‘nieuw normaal’ — breng ik ook graag twee andere initiatieven onder de aandacht. Deze vallen onder de noemer van de social media, om de balans met het sjamanistische perspectief erin te houden:

 

1. Een artikel van Wired doet een oproep aan social media platformen om algoritmes en berichtgeving aan te sturen op “flatten the curve” beïnvloeding. De auteur, Tristan Harris, is mede-oprichter van het Center for Humane Technology. ’Normaal’ gesproken een organisatie die mens- en milieuvriendelijkere toepassingen van technologie hoog in het vaandel heeft staan. In dit bewuste artikel roept Harris echter op tot aanscherping van controle, omdat hij dat als beste oplossing ziet:

Clearly this is uncomfortable. We would not voluntarily hand over control of our information environment to the whims of any private corporation—let alone Facebook, with its questionable track record—to navigate a pandemic. Yet the platforms are in this unique position, so now more than ever, they have a responsibility to take action.”

 

2. Wereldwijd worden er online hackatons georganiseerd, waaronder in Nederland op afgelopen 3-5 april, om technologische oplossingen te bieden als crisisrespons, evenals de mogelijke rol van technologie post-crisis:

To come up with the solutions, motivated people with a wide range of skill sets are needed ranging from health professionals to artists, from developers to communication specialists and from supply chain to blockchain and AI experts (and anything else really). When you believe you have valuable ideas or skills, we invite you to join us in Hacking the Crisis!

 

Waar de oproep van Harris in het denkpatroon valt van controle als oplossing, creëren de online hackatons een nieuw voorbeeld van chaorde. Door de verantwoordelijkheid bij de social media platforms te leggen, suggereert Harris dat wij, de gebruikers, slachtoffers zijn. De toon van de online hackatons is die van het heldendom. Binnen het kader van de coronacrisis is nog altijd alles mogelijk en is de chaos nog niet compleet…

 

Hoe draag jij bij aan dit verhaal?

“Alles wat waarde heeft is weerloos” zeide dichter Lucebert.

 

Een credo wat in het rijk van de orde vertaald wordt naar “safety first”. Twee woorden waar inmiddels een berg regels onder hangt en waarbij het idee van ‘privacy’ ineens ondergewaardeerd wordt. Frappant hoe waarden kunnen verschuiven en hoe, bijvoorbeeld in het kader van behoud van de orde, de ene keer de ene waarde centraal staat en de andere keer de andere. Voorheen wilde niemand dat de overheid, of wie dan ook, zomaar toegang kon krijgen tot onze telefoongegevens (gesprekken, smsjes, enz.). Nu willen we maar al te graag weten of de buurman geen coronaklachten voor ons verbergt — ter vermijding van de chaos — dus ja, check alsjeblieft die man zijn telefoon even!

 

Hoe vreemd het ook mag klinken, deze verschuiving van waarden is de uiting van een ‘orderlijke’, Universele wet: in principe heeft niets waarde, en is alles neutraal, totdat wij mensen er een waarde aan geven.

 

Je zou ook kunnen stellen dat alles chaos is, totdat wij er ordening in aanbrengen middels onze betekenisgeving. Vandaar dat waarden zo soepel aan te passen zijn, dat is hun aard. En besef je hierbij vooral ook de cruciale rol die de mensheid heeft in het toekennen van betekenis aan werkelijk ALLES. Wij, als mensen, vormen het neutrale punt in een triade waar de andere twee punten positief en negatief zijn. We worden geboren als helden van ons eigen verhaal, maar er is geen held die gedijt bij een overvloed aan controle. Daarbij voelt menige held in de dop zich eerst nog slachtoffer van de chaos.

 

Naarmate de stapel coronavirus gerelateerde verhalen groter wordt, wordt ons allemaal gevraagd hoe we willen bijdragen: als slachtoffers van controle of als helden van chaos.

 

Vertrouwende op deze natuurlijke invloed die een ieder van ons heeft, doe ik geen beroep op grote instituties zoals overheden of Big Tech. Immers, iedere menselijke organisatie — groot of klein — bestaat uiteindelijk uit personen en het zijn deze mensen die het verschil uitmaken. Daarom spreek ik JOU aan, lieve lezer aan de andere kant van deze internetverbinding. Jouw bestaan op zich geeft je al waarde, ongeacht wie je bent of waar je bent (in je leven).

 

Jouw bijdrage aan dit verhaal is onmisbaar. Het is jouw You-niverse.

 

Om jouw bijdrage niet één van slachtofferschap te doen zijn, maar meer een held(in)enverhaal, dien jij je dus bewust te zijn van je waarde én van de neutrale positie die ieder mens inneemt alvorens betekenis te geven. Immers, het neutrale punt wat jij bent houdt in dat je zowel held als slachtoffer kunt zijn. De keuze is aan jou.

 

Mocht je de volledige omvang van je waarde nog steeds lastig vinden om te bevatten, dan heb ik nog een laatste verhaal voor je. Het meest voor de hand liggende verhaal als het gaat om de bewustwording van onze heldenmoed, dat van Joseph Campbell’s boek The Hero With A Thousand Faces:

 

“…the return or recognition of the hero, when, after the long period of obscurity, his true character is revealed. This event may precipitate a considerable crisis; for it amounts to an emergence of powers hitherto excluded from human life. Earlier patterns break to fragments or dissolve; disaster greets the eye. Yet after a moment of apparent havoc, the creative value of the new factor comes to view, and the world takes shape again in unsuspected glory.”
(Campbell 2004: 304)

 

De archetypen en keuzes waarmee helden worden geconfronteerd, zoals geanalyseerd door Campbell op basis van zijn studie van vele mythologieën, worden niet op een ordelijke manier bereikt of overwonnen. Integendeel, de reis van een held is er een waar zij of hij met haar of zijn diepste angsten wordt geconfronteerd; waarbij de chaos van de ene dag wordt opgevolgd door de crisis van de volgende dag. Tegelijkertijd, doordat Campbell het standpunt van de waarnemer inneemt, maakt hij ons bewust van de orde die in ieder verhaal aanwezig is. In mythen van over de hele wereld kan een ‘standaard’-reeks gebeurtenissen worden waargenomen. De bedenkers van deze eeuwenoude verhalen zijn nooit met elkaar in contact geweest, maar beschreven de inherente reis van een mens (de groei in bewustzijn) op een vergelijkbare manier.

 

Inmiddels staat het aantal verhalen op het Internet ongeveer gelijk aan het aantal gebruikers ervan. Vandaag de dag heeft de held veel meer dan duizend gezichten. Allemaal met een vergelijkbare reis en toch allemaal uniek.

 

Dat gezegd hebbende, begrijp je dat ik niet de intentie heb om jouw vrije wil één of een andere kant op te duwen. Die controle veins ik niet te hebben. En ik besef mij terdege hoeveel informatie er deze dagen al op je af komt. Desalniettemin bied ik je mijn perspectief in dit verhaal, want gezien het feit dat je al tot hier bent gaan lezen, ga ik ervan uit dat iedereen op zoek is naar de betekenisgeving die het beste bij haar of zijn unieke aard past. Zodat jij dit verhaal verder kunt verwerken in je eigen leven. Bijvoorbeeld door het te delen, naast je neer te leggen of feedback te geven.

 

Dus vraag ik jou, als medemens, hoe hoe draag jij bij aan dit verhaal? Of, zoals Campbell het op allesomvattende wijze verwoord heeft:

 

“The hero is the [wo]man of self-achieved submission. But submission to what? That precisely is the riddle that today we have to ask ourselves and that it is everywhere the primary virtue and historic deed of the hero to have solved.”
(Campbell 2004: 15)

 

 

 

Foto door  Victor via Pexels

 

Bronnen:

Bommerez, J.en R. Hoppenbrouwers (2007). Door de bomen het bos zien. Ontdek de eenvoud onder de complexiteit in relaties en organisaties. Baarn: United Media Company

Campbell, J. (2004). The Hero With A Thousand Faces (commemorative edition). Princeton, New Jersey: Princeton University Press

...Social Media Shaman... Your guide for finding your best Self on- and offline... ...Writing is how I express the experiences of who I am and what I do...
Post By Pauline Siebers
pauline